Kiran Desai mocht de Booker Prize al eens in ontvangst nemen, in 2006 voor haar tweede roman De erfenis van het verlies . Wat bezielde de auteur in de twintig jaar die deze boeken van elkaar scheiden? Van een writer's block kan geen sprake zijn. Deze nieuwe, haast 800 pagina's tellende roman kwam luidens interviews tevoorschijn uit ruim 5.000 pagina's aan notities en schetsen. De ambitie van Desai was dan ook groter dan de titel doet vermoeden. Niets minder dan de condition humaine van de Indiër diagnosticeren en een staat van, zo niet de wereld, dan toch enkele continenten geven.

Het verhaal is in de kern helder samen te vatten. Een halfslachtig gearrangeerd huwelijk tussen twee jonge, met zichzelf en de wereld worstelende twintigers springt prematuur af. Na een periode van bezinning en een reeks buitenissige avonturen vallen de twee alsnog in elkaars armen. Nu valt elk verhaal te herleiden tot een elevatorpitch. Wanneer Kiran Desai de knoppen bedient, is het echter raadzaam de trap te nemen.

De komma

De stamboom aan het begin van de roman is hier meer dan een ornament. Desai schotelt ons naast de avonturen van de aspirant-geliefden Sonia en Sunny ook die van hun ouders, grootouders, tantes, nonkels, huishoudhulpjes en koks voor. De lezer ziet zich niet zelden genoopt tot terugbladeren, zoals ook het verhaal vaak op zichzelf terugkeert. Wat begint als een bevreemdende campusroman verpopt kortstondig tot een staaltje 'dark academia', gaat verder als een schets van een kunstenaarsroman - inclusief studie naar toxische relaties met grote ego's - om uit te monden in een maatschappijkritisch familie-epos met gothic elementen. Oh, en er is een liefdesverhaal. Ah, en een queeste naar een betoverde amulet.

Bovenal is het een 21ste-eeuwse nazaat van de grote 19de-eeuwse roman. Een zelfbewuste, naar zichzelf en de traditie verwijzende telg met knipogen naar Lev Tolstoj en Charles Dickens. De structuur lijkt ook op die van een feuilletonroman. In opeenvolgende hoofdstukken herhaalt Desai vaak dezelfde gebeurtenissen vanuit een ander perspectief. De rijkdom die hieruit kan ontstaan, wordt even vaak tenietgedaan door de vaststelling dat de meeste personages er een gelijkaardige kijk op nahouden. Desais meest geliefde stijlfiguur is de opsomming, haar totemleesteken de komma. Er kan geen pijp gerookt of we lezen in welke winkel deze werd gekocht. Wanneer in een bibliotheek mensen opkijken van hun krant, krijgen we de namen van alle aanwezige dagbladen.

In zijn lezingen over Russische literatuur roemde Vladimir Nabokov het oog voor detail in het werk van Tolstoj. De zwarte lok haar boven Anna Karenina's witte hals trekt de lezer het verhaal in. Een overdaad aan details vertroebelt de blik echter en sluit de lezer finaal buiten. Het is het verschil tussen een vingervlugge schets van een hand bij Frans Hals die de toeschouwer het schilderij in lokt en een faux naïf retabel waarin elk detail wordt uitgewerkt. Als alles van belang is, valt niets nog op.

De enige spanningsboog in het verhaal is de tergend langzame beweging van Sonia en Sunny naar elkaar toe. Het geduld van de lezer wordt beloond met een eerste kortstondige ontmoeting op pagina 257. In een interview liet Desai optekenen een hedendaagse liefdesroman te willen schrijven zonder romantiek. Missie geslaagd.

Niet alleen valt er op enkele kitscherige verzuchtingen na weinig liefde te bespeuren, de jonge journalist Sunny en de beginnende schrijver Sonia zijn ook te zeer begaan met zichzelf om elkaar of de lezer te boeien. Heen en weer geslingerd tussen India, een land geobsedeerd door afkomst, en de VS, een land geobsedeerd door ras, verzanden de twee in een besluiteloosheid die wonderwel past bij een verhaal dat tussen alle genres in zwalpt.

Mogelijke kritiek lijkt Desai alvast te weerleggen bij monde van Sonia. “Als ze allerlei verhalen bleef schrijven totdat daar een of andere waarheid uit opdook - hoe die verhalen ook werden benoemd door anderen: surrealistisch, realistisch, oriëntalistisch, occidentalistisch, fabel, legende, nachtmerrie, dagdroom, mythe, satire, kitsch, tragedie, komedie - zouden al die verhalen dan niet op gelijke voet met elkaar komen te staan?” Nee, is daarop het bondige antwoord. Zoals een opsomming geen kern bevat, zo is het hier zoeken naar een verhaal.

Kiran Desai lijkt de lezer deelgenoot te willen maken van het zitvlees dat ze de voorbije decennia kweekte. Een pluim voor wie het einde van deze roman haalt. Het boze oog voor wie meent dat deze roman een prijs verdient.

Een lijvige (734 blz.) roman over eenzaamheid, schrijverschap en identiteit. Sonia, een aspirant-schrijver, voelt zich eenzaam in de besneeuwde bergen van Vermont en mist haar thuisland India. Ze zoekt intimiteit bij een oudere kunstenaar die haar jarenlang in zijn duistere greep houdt. Tegelijkertijd worstelt ook Sunny, een journalist in Brooklyn, met eenzaamheid, identiteit en zijn relatie met zijn Amerikaanse vriendin. Zowel Sonia als Sunny hebben een Indiase afkomst en hun families in India begrijpen hun eenzaamheid niet. Ze proberen Sonia en Sunny samen te brengen, maar deze poging mislukt en drijft hen juist verder uit elkaar, nog voordat ze de kans krijgen om een relatie op te bouwen. In vloeiende, beeldende stijl geschreven. Kiran Desai (New Delhi, 1971) is een internationaal bekende Indiase romanschrijver. Ze schreef eerder ‘De goeroe in de guaveboom’ en ‘De erfenis van het verlies’. ‘De eenzaamheid van Sonia en Sunny’ ontving een nominatie voor de Booker Prize 2025.